Sống – về cơ bản là khó khăn.
Mà để thực sự sống tốt, càng không dễ chút nào.
Cái quá trình lớn lên và bước ra đời, tương tác với nhiều mối quan hệ xã hội, duy trì tình bạn, tình yêu, làm việc, kiếm sống, đi tìm ý nghĩa cuộc đời,… nó rất là rối rắm.
Tuổi tác sinh học thì đi theo một chiều tuyến tính. Nhưng sự phát triển về tâm lý, tinh thần, quá trình trưởng thành lại đi theo đường xoắn ốc. Rồi cả tiến lùi loạn xạ.
Quá trình này chắc chắn có nhiều va đập, tạo ra nhiều tổn thương tâm lý, tinh thần, chỉ là mức độ nặng nhẹ khác nhau.
Có những khó khăn khiến người ta chùn bước, rồi sau đó đánh mất luôn dũng khí để bắt đầu lại bất kỳ điều gì.
Có những biến cố vùi lấp luôn người ta trong buồn khổ, rồi từ đó chẳng bao giờ nhìn thấy màu của hy vọng nữa.
Có những tổn thương làm người ta trở nên chai sạn, cay nghiệt, để rồi chẳng bao giờ có thể mỉm cười, thấy hoa thơm và cảm nhận gió mát.
…
Nhưng cuộc đời này vẫn luôn rất đáng yêu, phải không bạn?
Làm sao chúng ta vẫn giữ được trái tim dịu dàng và tấm lòng trắc ẩn dù có đi qua bao nhiêu mất mát, tổn thương?
—
Có một nghệ thuật của Nhật Bản tên là Kintsugi là nghệ thuật làm gốm vỡ (金継ぎ – “hàn gắn bằng vàng”) hay còn được biết đến với tên gọi Kintsukuroi (金繕い – “sửa chữa bằng vàng”). Đây là một nghề thủ công xuất hiện từ thế kỷ 15 dành riêng cho việc phục hồi gốm. Kintsugi là một loại hình nghệ thuật cổ xưa có thể biến gốm vỡ thành những kiệt tác hồi sinh từ vàng. Không chỉ là một loại hình nghệ thuật, Kintsugi còn ẩn chứa một triết lý sống sâu sắc: Kintsugi dạy chúng ta cách đón nhận sự không hoàn hảo, chữa lành những rạn nứt trong tâm hồn và tìm thấy vẻ đẹp từ sự đổ vỡ.
Kintsugi khiến mình nghĩ tới năng lực “Resilience” của con người!
—
Năng lực phục hồi Resilience là gì?
Mình nghĩ một tố chất mà chúng ta cần tôi luyện để vững vàng trong hành trình trưởng thành, sống tốt, sống chất lượng và ý nghĩa – đó là RESILIENCE.
Theo như mình tra cứu thì Resilience được giải thích như sau:
Resilience: sức bật tinh thần/khả năng phục hồi – là khả năng đối mặt, xử lý, thích nghi, và hồi phục mạnh mẽ sau khi trải qua khó khăn, nghịch cảnh, hoặc khủng hoảng. Một số tính từ bổ trợ để mô tả trạng thái này là tính kiên cường, sự bền bỉ, hoặc sức chịu đựng.
Kết quả đi theo sau quá trình Resilience này sẽ luôn là sự thay đổi, tiến hoá, tốt hơn. Sự kiện nghịch cảnh chuyển hoá thành cơ hội phát triển. Cá nhân đi qua quá trình này có sự chuyển hoá nội tâm sâu sắc, và tiến thêm một nấc trong quá trình trưởng thành tinh thần.
Resilience không phải là trở lại như cũ, như thể chưa từng tổn thương.
Mà là học cách sắp xếp lại những vết nứt của mình bằng dũng khí, trí tuệ và lòng trắc ẩn, biến những vết nứt trở thành một kiệt tác của sự trưởng thành.
—
Resilience là từ khắc sâu vào tâm trí mình từ lúc bắt đầu bước chân vào Đại học.
Trên tay mình có hình xăm chữ Resilience – nhắc nhớ mình dù có bất kỳ chuyện gì xảy ra, mình nhất định sẽ phải luôn sống tốt và tử tế.
—
Cách nuôi dưỡng năng lực phục hồi Resilience
Vậy câu hỏi đặt ra là, làm sao để nuôi dưỡng năng lực hồi phục và vực dậy tinh thần sau những cú ngã, tổn thương? Làm sao để chúng ta liên tục sản sinh nguồn cảm xúc yêu thương vô bờ bến với cuộc đời mến thương này?
Sau đây là những bài học mình đúc kết được. Sự chắt lọc này được truyền cảm hứng rất nhiều bởi cuốn sách “Con đường chẳng mấy ai đi” của Tiến sĩ – Bác sĩ tâm lý M. SCOTT PECK.
Về cơ bản, nuôi dưỡng năng lực resilience chính là KHÔNG NÉ TRÁNH NỖI ĐAU NGẮN HẠN TRƯỚC MẮT!
- Hiểu về tầm quan trọng của việc đối mặt trực diện với các vấn đề và chấp nhận nỗi đau gắn liền với nó.
Chỉ riêng cái quá trình chấp nhận nỗi đau, đối mặt trực diện là đã khó khủng khiếp rồi.
Đoạn này dễ bị bế tắc, thất vọng và phát sinh nhiều quan niệm mù quáng lắm.
Kể cả khi bạn thực sự biết rằng “Tôi cần phải chấp nhận vấn đề này. Tôi cần phải chấp nhận nỗi đau của vấn đề này.”
Nhưng nói, nghĩ và thực sự làm được cần thời gian và nhiều nỗ lực lắm.
Vậy cách xử lý là gì?
Hãy áp dụng các phương pháp cấp cứu cảm xúc và điều hoà cảm xúc. Bạn có thể tham khảo nội dung về chủ đề này ở đây.
Lưu ý quan trọng cho giai đoạn này là sự bao dung, kiên nhẫn dành cho chính bản thân mình. Chúng ta rất dễ sốt ruột, phán xét, khó chịu, tức giận với chính chúng ta “Vì sao mình chưa làm được?”, từ đó kéo chúng ta vào một vòng lặp cảm xúc bế tắc.
Hãy liên tục nhắc nhớ rằng: nỗi đau này, cảm xúc này là có thật, cần được tôn trọng! Chính bạn, không ai khác, cần phải hiện diện ở đó với nỗi đau này!
- Xây dựng tính kỷ luật. Kỷ luật. Kỷ luật và kỷ luật.
Sau khi cho phép bản thân có một khoảng thời gian hợp lý ngồi tĩnh lặng soi chiếu nỗi đau do biến cố, nghịch cảnh gây ra, chúng ta cần hành động.
Ngã rẽ sau biến cố/nghịch cảnh sẽ được quyết định từ đây!
Kỷ luật là điều bắt buộc cần có để chúng ta từng bước tháo gỡ và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả, đồng thời học hỏi và chuyển hoá khó khăn/nghịch cảnh thành một cơ hội để trưởng thành, phát triển bản thân.
Mình rất thích 4 nguyên tắc kỷ luật mà Tiến sĩ – Bác sĩ tâm lý M. SCOTT PECK đã đưa ra trong cuốn sách Con đường chẳng mấy ai đi.
Đó là 4 nguyên tắc:
- Biết trì hoãn ham muốn
- Sẵn sàng lãnh trách nhiệm
- Tôn trọng sự thật
- Biết cân nhắc trước sau
Trì hoãn ham muốn:
- Là một quá trình ta phải đấu tranh với bản thân để chủ động sắp xếp giữa thứ ta thích làm và thứ ta cần phải làm. Bản thân chúng ta phải có khả năng nhận biết và đánh giá điều nên làm, cần phải làm có ưu nhược điểm gì, có thể mang lại lợi ích gì về lâu dài. Đồng thời xác định một cách nghiêm khắc giới hạn của sự nuông chiều bản thân là gì.
- Các vấn đề sẽ không biến mất. Nếu không nỗ lực giải quyết thì chúng sẽ vẫn luôn ở nguyên đó, chỉ là sẽ biến đổi dưới nhiều hình thái khác nhau thôi. Nó sẽ trở thành hòn đá cản trở tiến trình trưởng thành tinh thần của chúng ta.
- Một bước nhỏ trì hoãn được một ham muốn nuông chiều bản thân nhất thời chắc chắn sẽ đem lại cảm giác chiến thắng lớn sau đó.
Nhận lãnh trách nhiệm:
- Con người thường có hai chứng rối loạn: chứng ôm đồm và chứng đổ lỗi. Cả hai đều có những quan điểm rối loạn về trách nhiệm bản thân nhưng biểu hiện trái ngược nhau khi tương tác với xã hội. Cả hai hình thái này đều không lành mạnh.
- Con người không tránh khỏi việc thiếu sót và mắc sai lầm. Nhưng điều khiến con người trở nên có giá trị chính là việc có dũng khí nhận trách nhiệm, xử lý hậu quả một cách tử tế, rút ra bài học và sống tốt hơn để bù đắp những sai lầm đã xảy ra.
- Đánh mất năng lực nhận lãnh trách nhiệm đồng nghĩa với việc chúng ta đánh mất luôn cơ hội chữa lành và đạt tới sự tự do.
- Do vậy, khi một biến cố xảy ra, sau khi điều hoà cảm xúc ổn định, chúng ta cần điềm tĩnh suy xét kỹ lưỡng: trách nhiệm của mình trong chuyện này là như thế nào? bài học cần rút ra là gì?
Tôn trọng sự thật:
- Mình trích dẫn nguyên văn đoạn này trong cuốn Con đường chẳng mấy ai đi: “Càng nhìn thấy rõ những thứ tồn tại quanh mình, chúng ta càng được trang bị tốt hơn để đương đầu với nó. Nếu không nhìn rõ thực tại, tâm trí chúng ta càng dễ rối bời trước những điều giả dối, ngộ nhận và ảo tưởng, chúng ta càng khó hành động đúng đắn và khó đưa ra quyết định khôn ngoan.”
- Đứng trước khó khăn và trải qua cảm xúc khó khăn, con người chúng ta rất dễ diễn dịch lại câu chuyện theo chiều hướng miễn sao xoa dịu được cảm xúc tức thời. Nhưng vấn đề là, nếu bóp méo sự thật, chúng ta sẽ không thể có được bài học đúng nghĩa và giải quyết được vấn đề.
- Do vậy, tôn trọng sự thật khách quan, dù sự thật đau lòng, vẫn là bước cơ bản để những nhận định của chúng ta không bị thiển cận, sai lệch.
Cân nhắc trước sau:
- Kỷ luật bản thân không chỉ khó khăn vì phải kiểm soát được những nhu cầu nuông chiều bản thân tức thì, mà còn phức tạp vì đòi hỏi khả năng phán đoán, sự hiểu biết và linh hoạt. Ngoài việc chúng ta phải giữ sự trung thực ngay cả khi không có ai giám sát, chúng ta còn phải biết đánh giá hoàn cảnh, đưa ra tiên đoán trước sau, điều gì là ngắn hạn dài hạn, điều gì có thể để lại hậu quả lâu dài,…
- Tất cả những khía cạnh về mục tiêu, nhu cầu, bổn phận, trách nhiệm,…không bao giờ có thể tách rời. Là một người trưởng thành, bản chất là chúng ta phải có khả năng đưa ra lựa chọn và chịu trách nhiệm cho lựa chọn đó.
- Nuôi dưỡng những mối quan hệ lành mạnh
Những mối quan hệ thân thiết lành mạnh đóng vai trò vô cùng tích cực trong quá trình phục hồi tinh thần của chúng ta sau biến cố. Có một ai đó có thể hiện diện trọn vẹn bên cạnh chúng ta, không phán xét khuyên bảo, quan tâm chúng ta tích cực vô điều kiện khi chúng ta trải qua những khó khăn về tinh thần là điều quý giá tuyệt vời nhất.
Khó khăn xảy ra thường sẽ dễ kéo theo cảm giác đơn độc và gia tăng sự đau khổ. Nếu có sự hỗ trợ tinh thần lành mạnh, chúng ta không còn cảm thấy đơn độc, ngược lại còn được tiếp thêm nguồn sức mạnh giúp sự hồi phục diễn ra nhanh chóng hơn.
—
Resilience – năng lực phục hồi ý chí/sức bật tinh thần không phải là một tố chất sẵn có hay dễ dàng có được. Nó đòi hỏi tự tôi luyện bền bĩ và không ngừng bồi đắp theo thời gian. Mình nghĩ nó cần được hỗ trợ bởi dũng khí không bao giờ né tránh nỗi đau ngắn hạn trước mắt, và cả lòng trắc ẩn dành cho chính bản thân mình.
Đây chính là năng lực tự chủ yêu thương và tạo dựng một cuộc đời tốt đẹp!
—
Checklist nuôi dưỡng năng lực phục hồi của mình!
Không phải lúc nào mình cũng ổn. Nhưng mình phải luôn tươi tắn, rạng rỡ!
Đó là “nguyên tắc sống” bất di bất dịch của mình.
Mình hay được khen là trông trẻ hơn so với tuổi, thần thái luôn tươi tắn.
Hồi trước mình còn hay gặp một số nhận định “kinh điển” như sau:
- Mình ắt hẳn là tiểu thư con nhà giàu cành vàng lá ngọc.
- Con đường mình đi chắc là trải đầy thảm đỏ và hoa hồng.
- Cuộc đời của mình nhất định là vô lo vô nghĩ.
Mình không có động lực để phân bua giải thích sự hiểu nhầm này cho lắm. Thậm chí mình còn thấy điều này thú vị.
Bí quyết của mình là gì?
Cho dù bất kỳ chuyện gì xảy ra, trong lòng mình bão tố ra sao, dù trái tim vụn vỡ thế nào, bất kể tâm trí có vật lộn với bao cuộc chiến nội tâm…
Mình nhất định vẫn giữ checklist này:
- đi spa làm đẹp,
- làm nail,
- makeup tươi tắn,
- diện đồ xinh xắn,
- cầu nguyện,
- đọc sách,
- viết nhật ký biết ơn,
- cầm điện thoại lên và gọi cho một người bạn nói họ mua cho mình ly cafe/dắt mình đi ăn ngon.
Tất cả những điều này giữ cho mình một thần thái điềm tĩnh, tự tin.
Mình có thể buồn, có thể thất vọng, có thể lo lắng, có thể sợ hãi, tức giận…ở trong lòng.
Nhưng những điều đó không thể khiến mình trông tiều tuỵ, đau khổ và trở nên…xuống sắc được. 😀
Như một đứa em có trêu mình rằng “Không biết ổn không, nhưng cứ slay trước rồi tính tiếp”.
Với tâm thế đó, từ từ mọi thứ sẽ ổn!
Chúc bạn dù đi qua bao nhiêu mưa nắng vẫn giữ được trái tim dịu dàng và tấm lòng tha thiết yêu thương!
Thân mến,
Châu Huỳnh
