Mùa này (tháng 4) (với đa số các công ty), là mùa công bố kết quả đánh giá thành tích làm việc năm & kết quả thăng chức.
Cũng là mùa không khí văn phòng có nhiều cảm xúc rung lắc, nhiễu sóng nhất trong năm.
Cũng là thời điểm thử thách tình anh em, tình đồng chí, tình đồng nghiệp, tình sếp – nhân viên nhất trong năm 😄.
Những chuyện theo đúng “chuẩn mực” & “lẽ thường tình” như là: làm tốt, chăm chỉ, có đóng góp & cống hiến rõ rệt, đáp ứng đủ tiêu chí để làm quản lý… thì được nhận performance rating cao, được thăng chức,… thì quá chuẩn và quá đúng, nên ta sẽ không cần bàn ở đây.
Nhưng – có những “sự thật ngầm”, chúng ta cần hiểu, học cách chấp nhận & có cách điều hướng, ứng xử phù hợp nếu đã xác định tiếp tục sống đời dân công sở.
1. Thăng chức không đồng nghĩa với tỷ lệ tăng lương cao
Chuyện tăng lương phụ thuộc vào nhiều yếu tố như ngân sách tăng lương, so sánh mức lương của vị trí đó so với mặt bằng chung của công ty/thị trường…
Do vậy, cũng có thể do vị trí của bạn ngay từ đầu đã được offer mức lương đang cao hơn so với mặt bằng chung của công ty (cùng 1 vị trí), thì bây giờ “room” để tăng lương sẽ không còn nhiều nữa. (Chứ cũng không hẳn cứ hễ thăng chức thì mặc định mức tăng lương sẽ luôn là 20% trở lên, ví dụ vậy…)
Cũng có thể có “trick” là: “À, nhân sự này quan trọng chuyện chức danh → vậy thì bạn sẽ có chức danh như mong muốn.” Nhưng tỷ lệ tăng lương thì chỉ mang tính tượng trưng. Đây cũng là một cách để “xoa dịu” những trường hợp hay lấy chuyện thăng chức để gây áp lực lên sếp và HR.
2. Nhiều trường hợp “Ủa?!?”
Không phải lúc nào quyết định thăng chức cũng “dễ hiểu” hoặc minh bạch với tất cả mọi người.
Mình từng chứng kiến có những ca rất đặc biệt, thậm chí được xem là “nỗi ác mộng” của tất cả bộ phận phòng ban và nhân viên ở tất cả các level. Nhưng vẫn đều đều thăng chức qua các năm. Nó cũng khiến chính bản thân mình rơi vào tình huống khó xử với nhân viên thuộc bộ phận mình, khi họ đến gặp mình và chất vấn, so sánh: “Tại sao người A đó, performance như vậy, mà lại liên tục được thăng chức lên vị trí rất cao? Nguyên tắc và hệ giá trị của công ty là gì?”
Ta phải chấp nhận rằng: nguyên tắc & hệ giá trị là có; nhưng vẫn là do con người vận hành & thực thi. Mà con người khác nhau, thì cách hiểu và thực thi khác nhau, và tạo ra kết quả cũng khác nhau. 2 bộ phận khác nhau, 2 người sếp khác nhau, hệ quy chiếu & giá trị khác nhau – thì chắc chắn cách đánh giá khác nhau. Nên so sánh kết quả của bộ phận A và bộ phận B, thì thực sự… không có giải pháp.
Có thể không phải bạn giỏi hay bạn dở.
Bạn ở trong mắt sếp bạn như thế nào, có kết nối như thế nào với sếp – nhiều khi quan trọng hơn rất nhiều!
3. “Sống lâu lên lão làng”
Chuyện này vẫn còn xảy ra trong nhiều tổ chức.
Nếu cá nhân được thăng chức chỉ đơn giản là tăng thêm 1 bậc trong hệ thống cấp bậc của công ty, và vẫn đảm nhiệm công việc mang tính cá nhân, thì mọi chuyện không quá căng thẳng.
Nhưng nếu cá nhân đó được thăng chức đi kèm với phạm vi công việc mở rộng, gắn với vai trò quản lý đội nhóm, mà chỉ vì ở lâu trong tổ chức, không xét đến năng lực chuyên môn hay khả năng lãnh đạo, thì lúc này, vô số rắc rối sẽ phát sinh.
Vậy, ta có lựa chọn gì?
Thất vọng, chán nản, bất bình?
Bạn có quyền như vậy!
Nhưng thực ra, giữ lâu những cảm xúc đó, chính ta mới là người mệt mỏi, cạn kiệt năng lượng.
Hồi trước mình cũng từng cảm thấy “tức muốn chết” khi thấy có những người chỉ giỏi nói chả làm gì, mà trong mắt sếp họ rất thần sầu! Hoặc cũng “bực bội muốn điên” khi nhân viên mình ấm ức vì sao bên bộ phận bên kia nhân viên được promote dễ dãi như vậy!
Rồi cũng tự mình nhận ra, đây là chuyện mình phải bình tĩnh học thôi!
Vậy ta có thể làm được gì?
1. Hãy rất rõ ràng: Thăng chức | Chức vụ không quyết định giá trị của bạn.
Thăng chức là một cột mốc đáng mừng – nhưng nó không phải là “bằng chứng” duy nhất cho giá trị hay thành công của bạn trong công việc.
👉 Thay vì đợi được công nhận từ bên ngoài, ta tập trung trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình mỗi ngày.
Xác định rất rõ core values – hệ giá trị cốt lõi của bản thân. Dựa vào đó để dẫn dắt cách ta ứng xử và đưa ra quyết định mỗi khi thấy hoang mang và lạc lối.
Làm việc hết mình, cống hiến hết mình thật ra sẽ không bao giờ thiệt. Vì quá trình đó giúp ta dần trở thành viên ngọc quý. Sự công nhận, nếu cần đến, rồi sẽ đến. Hoặc ta chủ động tìm đến nơi ghi nhận đúng năng lực & đóng góp của ta.
2. Điều chỉnh “chiến thuật” một chút để đạt mục tiêu – nếu chuyện thăng chức quá là quan trọng sống còn với bạn.
Học cách hiểu tổ chức, hiểu sếp, hiểu chính mình (thế mạnh, điểm cần cải thiện). Giao tiếp hiệu quả hơn. Lan tỏa ảnh hưởng tích cực hơn.
Năng lực là điều kiện cần.
Nhưng thế giới công sở cần có cả kỹ năng managing up, managing peers, managing down nữa.
(Bản thân mình cũng đã fail vì không biết managing up đúng cách đấy thôi 🙂)
3. Tập trung bồi đắp năng lực, bảo vệ năng lượng và nuôi dưỡng một kế hoạch B.
Không phải là bỏ cuộc. Mà là để không phụ thuộc cảm xúc vào một ván bài duy nhất.
Có thêm kỹ năng, có thêm lựa chọn. Có thêm lựa chọn, có thêm tự do.
Cuối cùng…
Dù muốn hay không, bài học khá-khó-chịu-và-khó-học là:
“Chấp nhận rằng cuộc sống không phải lúc nào cũng công bằng.”
Nhưng nếu nhìn mọi thứ như một hành trình học hỏi – thì mỗi mùa thăng chức, dù có tên bạn hay không, vẫn là một dịp để soi chiếu, trưởng thành và tiếp tục đi tiếp – vững vàng và nhẹ nhàng hơn.
Vì cuối cùng, điều đáng quý nhất vẫn là:
Bạn đã làm việc một năm đầy nỗ lực. Và bạn vẫn đang đi tiếp.
Học cách xử lý được cảm xúc thất vọng cũng là một dạng “thăng hạng” trong cuộc sống nội tâm,
để hướng tới “tuyệt đỉnh kungfu” của cuộc sống đó là:
“Kiểm soát những thứ mình có thể kiểm soát.”
Enjoy your corporate life! 🌼
Thân mến,
Châu Huỳnh
