Một cuối tuần, mình có cơ hội được mở mang đầu óc với một lĩnh vực hoàn toàn mới: làm phim điện ảnh – khi tham gia workshop “Khám phá quy trình sản xuất phim nghìn tỷ” (Mình quá sức tò mò về lĩnh vực này & sự thành công của những bộ phim như Mai & Nhà Bà Nữ 
)
Lúc bước ra khỏi workshop đã là cuối ngày. Mình ngồi ghi chép lại những điều đã học hỏi được. Lòng cảm thấy rộn ràng một cách lạ thường. Hình như mình vừa ngồi ghi chép vừa cười. Hình như khuôn mặt mình rất tươi và rạng rỡ. Sự phấn khích kích hoạt các nơ ron thần kinh của mình.
Lâu lắm rồi bản thân mới được trải nghiệm cảm xúc hưng phấn khi “được học” những thứ mới mẻ như vậy.
Mình nhớ tới cuốn sách ĐƯỢC HỌC – EDUCATED – Tự truyện của Tara Westover
Mình chọn quyển ĐƯỢC HỌC để “khai sách” hồi đầu năm 2024. ĐƯỢC HỌC khiến mình choáng ngợp và truyền cảm hứng mạnh mẽ về tinh thần ẩn sâu dưới khái niệm giáo dục đơn thuần.
“Giáo dục là quá trình tự khám phá, nâng cao nhận thức và cảm giác về bản thân”. Được học là để hoá thân, để hướng tới sự tự do.
ĐƯỢC HỌC – có thể sẽ khiến bạn kinh ngạc, ngộp thở. Bạn sẽ không thể hình dung được, để “được học” lại có thể đau đớn đến như vậy!
Dấn thân vào con đường học hành là bị quỷ ám & phản bội gia đình?!?
Tara Westover sinh năm 1986, trong một gia đình có 7 anh chị em, ở vùng núi Idaho, nước Mỹ.
Cha cô tin rằng ngày tận thế sắp đến, phản đối mọi hình thức của chính quyền, từ chối mọi tiện ích công cộng, y học hiện đại và hệ thống giáo dục, sống một cuộc sống tự cung tự cấp. Mẹ cô làm bà đỡ không phép và điều chế tinh dầu tại nhà.
Tara không được đến trường. Cô không có giấy khai sinh, không được tiêm chủng. Cô phải dành thời gian làm những công việc hết sức nguy hiểm trên bãi phế liệu kim loại cùng bố hay đôi khi là pha chế thảo dược cùng mẹ. Cô được mẹ dạy cách đọc và thực hiện các phép tính đơn giản.
Thứ hiếm hoi cô được biết là những niềm tin cực đoan của gia đình: chính phủ là kẻ thù, bệnh viện là nơi giết người, và con cái sinh ra là để tuyệt đối vâng lời cha mẹ.
Lớn lên trong môi trường đầy rẫy bạo lực thể xác lẫn tinh thần, Tara bị thao túng tâm lý đến mức tin rằng giá trị của mình nằm ở sự phục tùng.
Nhưng ở một điểm nào đó trong tâm trí, có một mầm mống phản kháng bắt đầu hình thành, với nguồn cảm hứng từ người anh ham học Tyler.
Có một thế giới ngoài kia, Tara à!
Cô bắt đầu tự học – lén đọc sách, giấu gia đình ôn luyện để thi đầu vào đại học. Khi đỗ vào Brigham Young University, đó là lần đầu tiên cô bước chân vào lớp học – ở tuổi 17.
Và cũng là lúc cô phát hiện ra những lỗ hổng khổng lồ trong hiểu biết của mình.
Vậy mà, từ một cô bé chưa từng đến trường, Tara lần lượt nhận được học bổng học tập tại Harvard, rồi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Đại học Cambridge.
Hành trình của cô bị bố mẹ xem là “bị quỷ ám và phản bội gia đình”!
Educated – Được học không phải là một câu chuyện cổ tích.
Nó không viết bằng phép màu.
Mà viết bằng sự nghi ngờ, sự đơn độc, sự tổn thương cùng cực và quá trình đấu tranh đau đớn dai dẳng.
Đó là hành trình Tara đấu tranh với chính gia đình mình, với những “chân lý” mà cô từng tin là bất biến, với những vết thương tinh thần bị phủ lên bằng cái tên “tình yêu thương” và “nghĩa vụ gia đình”.
Không có chế độ nô lệ nào kinh khủng bằng chế độ nô lệ của chính đầu óc chúng ta
Tara từng được cha mẹ dạy rằng: bác sĩ là xấu xa, thuốc men là tội lỗi, chính phủ là kẻ thù, và việc vâng lời tuyệt đối là bằng chứng của tình yêu thương.
Khi anh trai cô thường xuyên đánh đập, sỉ nhục và kiểm soát cô bằng cả thể xác lẫn lời nói – cha mẹ cô không những làm ngơ, mà còn cố bào chữa, nói rằng đó là do Tara “không biết điều”.
Cái gọi là “nghĩa vụ gia đình” trong thế giới của Tara, không phải là tình yêu – mà là một chiếc gông xiết chặt dần, khiến cô không thể thở nổi.
Mỗi khi Tara cố gắng bước ra ngoài, học thêm điều mới, khẳng định bản thân – cô đều bị kéo ngược lại bởi câu hỏi:
“Sao con dám làm cha mẹ buồn?”
“Đây là nhà con, sao con lại quay lưng với chính gia đình mình?”
Vật lộn với tất cả sự dằn vặt, nghi hoặc, đau đớn, cuối cùng Tara vẫn dũng cảm và mạnh mẽ tin tưởng vào bản thân mình:
“Từ tất cả những gì tôi từng cố gắng phấn đấu cho việc học trong suốt những năm qua, tôi đã giành lấy cho mình một đặc quyền rằng: tôi được chứng nghiệm nhiều hơn những chân lý mà bố tôi đã trao cho tôi, cũng như dùng những chân lý ấy để xây dựng nên thế giới quan của riêng mình. Tôi tin rằng khả năng đánh giá những ý tưởng, những câu chuyện lịch sử, hay những quan điểm khác nhau là điều cốt lõi của việc tự kiến tạo bản thân. Nếu tôi đầu hàng ngay bây giờ, tôi sẽ không chỉ mất vị thế của mình trong cuộc chiến này. Tôi sẽ còn mất đi quyền kiểm soát ý chí của chính mình. Đây là cái giá mà tôi phải trả, giờ thì tôi đã hiểu rồi. Thứ mà bố muốn tước đoạt khỏi tôi không phải là một loại quỷ dữ: mà là chính con người tôi.”
Cô chấp nhận là “đứa con phản nghịch”, bị ruồng bỏ, bị xem là kẻ vô ơn – không phải vì cô ghét bỏ gia đình.
Mà vì cô biết: nếu không thoát ra khỏi những xiềng xích vô hình ấy, cô sẽ không bao giờ có được tự do – không chỉ là tự do thể chất, mà là tự do tư tưởng, tự do để trở thành chính mình.
Bạn có thể yêu thương ai đó nhưng vẫn lựa chọn sự chia ly. Bạn có thể nhớ ai đó mỗi ngày nhưng vẫn cảm thấy hạnh phúc vì họ đã không còn hiện diện trong đời bạn.
Được học – là để tự hỏi lại: Mình là ai? Mình tin vào điều gì? Mình muốn sống ra sao?
Educated – Được học không chỉ là hành trình vượt thoát khỏi bóng tối của vô tri.
Đó còn là một lời nhắc đầy ám ảnh và mạnh mẽ về những điều tưởng như rất gần gũi trong đời sống:
Rằng gia đình có thể vừa là nơi nuôi dưỡng, vừa là nơi kìm hãm – nếu tình yêu thương bị bóp méo bởi sự kiểm soát và thao túng.
Rằng nghĩa vụ không nên là chiếc gông trói buộc bản thân phải chịu đựng những điều làm tổn thương mình.
Rằng không có nhà tù nào khắt khe hơn nhà tù nằm trong chính tư tưởng ta – khi ta tin rằng mình không xứng đáng có lựa chọn, không đủ giá trị để lên tiếng.
Và hơn hết, cuốn sách là minh chứng cho một chân lý giản dị nhưng cần rất nhiều dũng khí để sống theo:
- Ai cũng có quyền được học.
- Ai cũng có quyền được viết lại câu chuyện của chính mình.
- Và ai cũng xứng đáng được sống một cuộc đời mà mình tự do lựa chọn.
Chúc bạn sẽ “được học” – theo cách của riêng bạn.
Thân mến,
Châu Huỳnh
